Anlaşmazlıklar ve ÇözümGeçici Tedbir
Eş Anlamlılar: İhtiyati Tedbir، Geçici Hukuki Koruma، İhtiyati Haciz
Son güncelleme: 2026-09-25
Kısa Tanım
Geçici tedbir, asıl uyuşmazlık karara bağlanana kadar tehdit altındaki bir hakkı korumak veya mevcut durumu muhafaza etmek için mahkemenin verdiği, esasa dokunmayan geçici bir karardır.
Genel Bakış
Geçici tedbir, asıl uyuşmazlık karara bağlanana kadar tehdit altındaki bir hakkı korumak veya mevcut durumu muhafaza etmek için mahkemenin verdiği, esasa dokunmayan geçici bir karardır. Suudi sisteminde Şer'i Muhakeme Usulü Kanunu'nun düzenlediği "acele yargı" (kaza-i müstacel) ve İcra Kanunu'nun düzenlediği "ihtiyati haciz" biçiminde görülür.
Şer'i Muhakeme Usulü Kanunu'nun 205. maddesine göre esasa bakmaya yetkili mahkeme, zamanla kaybolma tehlikesi bulunan acele işlerde, talep doğrudan veya asıl davaya bağlı olarak yapılmış olsun, geçici olarak karar verir. 206. maddeye göre acele davalar; durum tespiti için keşif, yurt dışına çıkış yasağı, zilyetliğe müdahalenin önlenmesi veya zilyetliğin iadesi, yeni inşaatın durdurulması, yediemin (hâris) atanması, gündelikçi ücreti ve kanunun acele saydığı diğer davalardır; bu davalarda duruşmaya çağrı süresi 24 saattir. İhtiyati haciz bakımından İcra Kanunu, kiraya verene, muaccel kira alacağının teminatı olarak kiralananda bulunan taşınırlar veya ürünler üzerine haciz konulmasını isteme hakkı tanır; şartlar, hakkın açık ve muaccel olması, talep edenin güçlü bir kefil veya teminat göstermesi ve on gün içinde esasa ilişkin davayı açmasıdır, aksi hâlde haciz kalkar. Yeni İcra Kanunu'nu (1447H) çıkaran Kraliyet Kararnamesi, önceki kanundaki ihtiyati haciz hükümlerinin Şer'i Muhakeme Usulü Kanunu'na aktarılana kadar uygulanmaya devam edeceğini öngörür.
Pratik değeri hızdır: acele kararlar geçici icra kaydı taşır, bunlara itiraz icrayı durdurmaz ve istinaf süresi yalnızca on gündür. Gayrimenkulde bir dairenin onarımdan önce durumunun tespiti, taşınmaza zarar veren komşu inşaatın durdurulması, uyuşmazlık konusu binanın gelirine yediemin atanması veya kaçırılma riski olan kiracı eşyasına haciz konulması için kullanılır. Ancak mülkiyet veya hak sahipliğini çözmez ve haksız çıkan talep sahibi tazminat öder.
⚖️ Yasal Dayanak
Acele yargı, 22/1/1435H tarihli ve (M/1) sayılı Kraliyet Kararnamesi ile çıkarılan Şer'i Muhakeme Usulü Kanunu'na dayanır: acele dava türleri, 24 saatlik çağrı süresi, yurt dışına çıkış yasağı, zilyetlik, inşaatın durdurulması ve yedieminlik için 205–211. maddeler; ihtiyati veya geçici tedbirin arızi talep olarak istenmesi için 83/d maddesi; geçici icra için 169. madde; itirazın icrayı durdurmaması için 178. madde ve 10 günlük istinaf süresi için 187. madde. İhtiyati haciz, 13/8/1433H tarihli ve (M/53) sayılı Kraliyet Kararnamesi ile çıkarılan İcra Kanunu'nun ikinci bölümüne (23–33. maddeler) dayanır; 3/11/1447H tarihli ve (M/237) sayılı Kraliyet Kararnamesi bu hükümleri Şer'i Muhakeme Usulü Kanunu'na aktarılana kadar yürürlükte tutmuştur.
💡 Pratik Örnek
Riyad'da ev eşyası satan bir dükkânın kiracısı 45.000 SAR kira borcunu ödemedi ve kiraya veren malların geceleri dükkândan taşındığını fark etti. Kiraya veren, muaccel kiranın teminatı olarak dükkân içindeki mallar ve demirbaşlar üzerine ihtiyati haciz konulması için acele talepte bulundu; kira sözleşmesini, geciken taksit listesini ve taşıma fotoğraflarını ekledi ve mahkemenin istediği teminatı yatırdı. Haciz kararı çıktı; kiraya veren kararı kiracıya tebliğ etti ve on gün içinde alacağın tespiti ve haczin geçerliliği davasını açtı; gecikseydi haciz kalkacaktı. Aynı zamanda bitişik dairenin sahibi, onarımdan önce dükkândan sızan suyun tespiti için acele keşif talep etti; mahkeme sorumluluğa karar vermeden durumu tespit etti ve bunu esas davaya bıraktı.
⚠️ Yaygın Hatalar
- ✗Acele talebi hakkın esasını çözmek için kullanmak — acele işlere bakan hâkim geçici karar verir ve bu karar esası etkilemez.
- ✗İhtiyati hacizden sonra on gün içinde esas davayı açmamak — bu süre içinde tebliğ yapılıp dava açılmazsa haciz kalkar.
- ✗Teminat ve tazminat şartını hafife almak — haciz veya yurt dışına çıkış yasağı alan kişi, haksız çıkarsa karşı tarafın zararını öder.
- ✗Acele işlerde istinaf süresini otuz gün sanmak — bu süre yalnızca on gündür.
- ✗Zilyetlik davasını hakkın esasına ilişkin taleple birleştirmek — 209. madde uyarınca zilyetlik iddiası düşer.
🌍 Uluslararası Farklılıklar
Karşılaştırmalı sistemler benzer araçları farklı adlarla sunar. Mısır ve BAE'de hakların geçici korunması için acele yargı ve dilekçe üzerine verilen kararlar vardır. Türk hukuku, durumu korumaya yönelik ihtiyati tedbiri para alacaklarını güvence altına alan ihtiyati hacizden ayırır. İngiltere'de geçici ihtiyati tedbirler (interim injunctions) ve malvarlığı dondurma kararları (freezing orders) kullanılır. Ortak özellik, korumanın hızlı ve geçici olması ve talebin haksız çıkması hâlinde karşı tarafın zararını karşılamak üzere genellikle teminat veya taahhüt aranmasıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Geçici tedbir ile nihai karar arasındaki fark nedir?▾
Geçici tedbir, uyuşmazlık karara bağlanana kadar hakkı geçici olarak korur veya mevcut durumu muhafaza eder; hakkın esasına dokunmaz ve onun delili sayılmaz. Nihai karar ise taraflar arasındaki uyuşmazlığın kendisini çözer.
Kiraya veren, kiralanandaki kiracı eşyasına haciz koydurabilir mi?▾
Evet. İcra Kanunu, kiraya verenin muaccel kira alacağının teminatı olarak kiralanandaki taşınırlar veya ürünler üzerine mahkeme kararıyla ve kefil veya teminat göstererek ihtiyati haciz istemesine izin verir; esas dava on gün içinde açılmalıdır.
Suudi mahkemelerinde acele davalar ne kadar hızlı görülür?▾
Acele davalarda duruşmaya çağrı süresi 24 saattir ve zorunluluk hâlinde mahkeme bunu kısaltabilir; bu davalarda verilen kararlar geçici icra kaydı taşır.
Acele işlerde verilen karara itiraz süresi ne kadardır?▾
Acele işlerde verilen kararlarda istinaf süresi on gün, temyiz (nakz) süresi on beş gündür; itiraz acele kararın icrasını durdurmaz.
Yeni İcra Kanunu ihtiyati haciz kurallarını değiştirdi mi?▾
Yeni İcra Kanunu'nu (1447H) çıkaran Kraliyet Kararnamesi, önceki kanundaki ihtiyati haciz hükümlerinin Şer'i Muhakeme Usulü Kanunu'na aktarılması tamamlanana kadar uygulanmaya devam edeceğini öngörmüştür.
