Rehin
Eş Anlamlılar: Rüçhan Hakkı، İmtiyazlı Alacak، Öncelik Hakkı
Son güncelleme: 2026-09-25
Kısa Tanım
Rüçhan hakkı (Arapça haq al-imtiyaz; İngilizce lien), kanunun belirli bir alacaklıya alacağının niteliği nedeniyle tanıdığı ve ona borçlunun malvarlığından veya belirli bir mülkten diğer alacaklılardan önce ödeme alma önceliği veren fer'i bir ayni haktır.
Genel Bakış
Yasal Dayanak
29/11/1444H tarihli (M/191) sayılı Kraliyet Kararnamesiyle çıkarılan Medeni İşlemler Kanunu: md. 26 (fer'i ayni haklar rehin, rüçhan ve kanunun öyle saydığı haklardır), md. 719 (kuralları özel kanunlarla belirlenir) ve md. 191-195 (hapis hakkı; md. 194'e göre öncelik vermez). 13/8/1433H tarihli (M/49) sayılı Kraliyet Kararnamesiyle çıkarılan Tescilli Gayrimenkul İpoteği Kanunu (tescille öncelik). 13/8/1433H tarihli (M/53) sayılı Kraliyet Kararnamesiyle çıkarılan İcra Kanunu md. 45 (gayrimenkulün icrai haczi, tapu kaydına şerh edilen bir tutanakla yapılır); yeni İcra Kanunu (3/11/1447H tarihli M/237) hasılat dağıtılırken imtiyazlı alacakların öne alınmasını öngörür. Gayrimenkul Tescil Kanunu (19/9/1443H tarihli M/91): md. 16 ve 20.
Pratik Örnek
Bir yüklenici, El Hubar'daki bir villada 380.000 SAR tutarında ince işler yapar ve malik 120.000 SAR'ı ödemez. Yüklenici bazı ülkelerde olduğu gibi villanın tapusuna doğrudan 'lien' tescil ettirebileceğini sanar, ancak Suudi hukukunun buna izin vermediğini öğrenir. Alacağı için dava açar ve villa üzerine ihtiyati haciz ister; mahkeme haciz kararı verir ve bu tapu kaydına şerh edilir. Karar icra edilebilir belge hâline geldikten sonra villa üzerinde icra yürütülür. Ancak villa üzerinde kalan borcu 900.000 SAR olan tescilli bir banka ipoteği vardır; villa açık artırmada 1.300.000 SAR'a satılır, ipoteğin önceliği nedeniyle önce banka alacağını alır, yüklenici de alacağını kalandan tahsil eder.
Yaygın Hatalar
- ✗ABD'de olduğu gibi bir yüklenicinin veya tedarikçinin müşterinin mülküne kendiliğinden lien tescil ettirebileceğini varsaymak; Suudi Arabistan'da rüçhan ancak kanunla doğar.
- ✗Hapis hakkını rüçhan hakkıyla karıştırmak: mülkü ödeme yapılana kadar tutmak, bedelinden öncelikli ödeme hakkı vermez.
- ✗Satın almadan önce tapu durumunu sorgulamamak ve devri engelleyen bir haciz, ipotek veya dava şerhini sonradan keşfetmek.
- ✗İhtiyati haczin önceden tescil edilmiş ipotekten önce geleceğini sanmak; tescilli ipotek kendi sırasına göre ödenir.
- ✗Sözleşmelerde 'lien' kelimesini kastedilen yasal aracı (tescilli ipotek, haciz veya hapis) belirtmeden birebir çevirmek ve uyuşmazlıkta belirsizliğe yol açmak.
Uluslararası Farklılıklar
ABD'de 'lien' ipotekleri, vergi rüçhanlarını ve yalnızca bir bildirim dosyalanarak mülke kaydedilebilen yüklenici rüçhanlarını (mechanic's lien) kapsayan geniş bir kavramdır. Birleşik Krallık, Tapu Sicilinde kayıtlı ipotek ve kısıtlamalar için 'charge' terimini kullanır. Türkiye'de ipotek ve hacizler tapuda taşınmazın sayfasına şerh olarak işlenir ve Türk Medeni Kanunu yükleniciye kanuni ipotek tescili talep etme imkânı tanır. Mısır Medeni Kanunu genel ve özel rüçhan haklarını düzenler. Suudi hukuku rüçhanı kanun hükmüyle sınırlaması ve temel öncelik araçları olarak tescilli ipotek ile tapuya şerh edilen yargısal hacze dayanmasıyla öne çıkar.
