Yasal ve DüzenleyiciYetki Alanı
Eş Anlamlılar: Yetkili Mahkeme، Yargı Yetkisi، Yetki Sözleşmesi
Son güncelleme: 2026-09-25
Kısa Tanım
Yargı yetkisi, belirli bir yargı merciinin belirli bir uyuşmazlığı inceleyip karara bağlama yetkisidir.
Genel Bakış
Yargı yetkisi, belirli bir yargı merciinin belirli bir uyuşmazlığı inceleyip karara bağlama yetkisidir. Üç katmanı vardır: milletlerarası yetki (Suudi mahkemelerinin davaya bakıp bakamayacağı), görev (davanın konusuna göre mahkemenin türü) ve yer bakımından yetki (hangi şehrin mahkemesi). Yetkisiz veya görevsiz bir mercide dava açılması, yetkisizlik kararı ve dosyanın gönderilmesiyle sonuçlanır ve zaman kaybettirir.
Görev bakımından, kanunda aksi öngörülmedikçe mülkiyet ve bağlantılı haklara ilişkin uyuşmazlıklar, tahliye ve kira ödemesi gibi taşınmaz davalarına Genel Mahkeme bakar (Şer’i Yargılama Usulü Kanunu md. 31); Ejar’da tescilli birleşik konut kira sözleşmesi gibi icra belgelerinin cebri icrası ise icra hâkiminin görevindedir. Yer bakımından kural, davalının yerleşim yeri mahkemesidir; davalının Krallıkta yerleşim yeri yoksa davacınınki yetkilidir (md. 36). Uygulama yönetmeliği, tarafların dava açılacak yeri şart koşmasına izin verir; bu durumda aksi kararlaştırılmadıkça dava orada görülür. İcra hâkimi ise duruma göre belgeyi veren mahkemenin, belgenin düzenlendiği yerin, borçlunun yerleşim yerinin veya borçlunun taşınmazının ya da mallarının bulunduğu yerin icra hâkimidir (İcra Kanunu md. 4).
Milletlerarası açıdan Suudi mahkemeleri, Krallıkta bulunan bir mala veya orada doğmuş ya da orada ifa edilecek bir borca ilişkin davalarda Krallıkta ikamet etmeyenlere karşı da yetkilidir (md. 26); ancak Krallık dışındaki taşınmazlara ilişkin ayni davalara bakmaz (md. 24–25). Sözleşmeler genellikle dava açılacak yeri belirler veya mahkeme yerine tahkimi seçer; yetki itirazlarını önlemek için madde, merciyi ve şehri açıkça belirtmelidir.
⚖️ Yasal Dayanak
22/1/1435 H. tarihli M/1 sayılı Kraliyet Kararnamesiyle çıkarılan Şer’i Yargılama Usulü Kanunu: 24–30. maddeler (milletlerarası yetki), 31. madde (tahliye ve kira dâhil taşınmaz davalarında Genel Mahkemenin görevi) ve 36–40. maddeler (yer bakımından yetki); ayrıca dava yerinin şart koşulmasına ilişkin uygulama yönetmeliğinin 36/3. fıkrası. 13/8/1433 H. tarihli M/53 sayılı Kraliyet Kararnamesiyle çıkarılan İcra Kanunu: icra hâkiminin yer bakımından yetkisine ilişkin 4. madde.
💡 Pratik Örnek
Cidde’de oturan bir mal sahibi, Ebha’daki villasını orada yaşayan bir kiracıya yıllık 55.000 SAR’a kiralar. Mal sahibinin talep ettiği 22.000 SAR’lık sızıntı onarım masrafı konusunda uyuşmazlık çıkar. Kural olarak tazminat davası mal sahibinin yaşadığı Cidde’de değil, davalının yerleşim yeri olan Ebha’daki Genel Mahkemede açılmalıdır. Sözleşmede davaların Cidde mahkemelerinde açılacağı şart koşulsaydı, uygulama yönetmeliği uyarınca orada dava açılabilirdi. Ejar’da tescilli birleşik konut kira sözleşmesinde yer alan 27.500 SAR’lık gecikmiş altı aylık taksit için ise dava gerekmez; icra talebi, borçlunun yerleşim yeri veya taşınmazın bulunduğu yer gibi yer bakımından yetkili icra hâkimine yapılır.
⚠️ Yaygın Hatalar
- ✗Taşınmaz hasarı talebini icra hâkimine götürmek — icra hâkimi hakkın esasına karar vermez; bu talepler Genel Mahkemeye aittir.
- ✗Davayı otomatik olarak davacının şehrinde açmak — hüküm veya geçerli bir şart aksini öngörmedikçe kural, davalının yerleşim yeri mahkemesidir.
- ✗Şehir belirtmeden ‘yetkili mahkemeler’ gibi belirsiz bir madde yazmak — hiçbir şey eklemez ve genel kuralı olduğu gibi bırakır.
- ✗Aynı sözleşmede birbiriyle çelişen tahkim ve mahkeme yetkisi maddeleri kullanmak — uyuşmazlığı geciktiren usul itirazlarına yol açar.
- ✗Suudi mahkemelerinin bir Suudi vatandaşının yurt dışındaki taşınmazına ilişkin davalara bakabileceğini sanmak — Krallık dışındaki taşınmazlara ilişkin ayni davalar kapsam dışıdır.
🌍 Uluslararası Farklılıklar
Çoğu sistem milletlerarası yetki, görev ve yer bakımından yetkiyi ayırır. Türkiye’de taşınmaz üzerindeki ayni haklara ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir ve aksi kararlaştırılamaz; kira uyuşmazlıklarına sulh hukuk mahkemeleri bakar. Mısır’da taşınmaza ilişkin ayni davalar taşınmazın bulunduğu yer mahkemesine aittir. Dubai’de kira uyuşmazlıklarına uzman bir merci olan Kira Uyuşmazlıkları Merkezi bakar. Suudi Arabistan’da genel kural davalının mahkemesidir, dava yeri kararlaştırılabilir ve tahliye ile kira dâhil taşınmaz davalarında Genel Mahkeme görevlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Suudi Arabistan’da kira uyuşmazlıklarına hangi mahkeme bakar?▾
Şer’i Yargılama Usulü Kanunu’nun 31. maddesine göre tahliye ve kira ödemesi dâhil taşınmaz davalarına Genel Mahkeme bakar. Ejar’da tescilli birleşik konut kira sözleşmesinin icrası ise icra hâkiminin görevindedir.
Dava hangi şehirde açılmalı?▾
Kural olarak 36. madde uyarınca davalının yerleşim yeri mahkemesinde; davalının Krallıkta yerleşim yeri yoksa davacınınkinde. Taraflar dava açılacak yeri önceden kararlaştırabilir.
Kira sözleşmesinde yetkili mahkeme belirlenebilir mi?▾
Evet. Şer’i Yargılama Usulü Kanunu’nun uygulama yönetmeliği, taraflar dava açılacak yeri şart koşarsa aksi kararlaştırılmadıkça davanın orada görüleceğini öngörür. Bu şart mahkemenin türünü değil, yerini ilgilendirir.
Suudi mahkemeleri Krallıkta ikamet etmeyen yabancı bir mal sahibine karşı davaya bakabilir mi?▾
Evet; Şer’i Yargılama Usulü Kanunu’nun 26. maddesine göre dava Krallıkta bulunan bir mala ya da orada doğmuş veya orada ifa edilecek bir borca ilişkinse.
İcra talebi nereye yapılır?▾
İcra Kanunu’nun 4. maddesine göre duruma göre belgeyi veren mahkemenin, belgenin düzenlendiği yerin, borçlunun yerleşim yerinin veya borçlunun taşınmazının ya da mallarının bulunduğu yerin icra hâkimine.
