Hakim Hukuk
Eş Anlamlılar: Uygulanacak Hukuk، Hukuk Seçimi، Sözleşmeye Uygulanacak Hukuk
Son güncelleme: 2026-09-25
Kısa Tanım
Hakim hukuk (uygulanacak hukuk), sözleşmenin yorumunu, geçerliliğini ve hükümlerini ve ondan doğan uyuşmazlıkların çözümünü düzenleyen hukuk sistemidir; genellikle sözleşmedeki açık bir maddeyle belirlenir.
Genel Bakış
Yasal Dayanak
22/1/1435 H. tarihli M/1 sayılı Kraliyet Kararnamesiyle çıkarılan Şer’i Yargılama Usulü Kanunu (md. 1: Şeriat ve onunla çelişmeyen kanunların uygulanması). 29/11/1444 H. tarihli M/191 sayılı Kraliyet Kararnamesiyle çıkarılan Medeni İşlemler Kanunu; kararnamenin (6). bendi Kanunu, özel hüküm bulunmayan ticari işlemlere de uygular. 24/5/1433 H. tarihli M/34 sayılı Kraliyet Kararnamesiyle çıkarılan Tahkim Kanunu (md. 38: Şeriat ve kamu düzeni saklı kalmak üzere tarafların kararlaştırdığı kurallar uygulanır).
Pratik Örnek
Dubai merkezli bir yatırım şirketi, Riyad’da bir ofis binasını beş yıllığına yıllık 2.400.000 SAR artı ticari kira olduğu için %15 KDV (yılda 360.000 SAR) karşılığında kiralar. Kiracının avukatı hakim hukuk olarak BAE hukukunu önerir; mal sahibi reddeder ve taraflar, uyuşmazlıkların Riyad’da tahkimle çözülmesi kaydıyla Suudi hukukunda anlaşır. Sözleşmeyi Ejar’da tescil ederler (ticari tescil ücreti ilk yıl 200 SAR, sonraki her yıl 400 SAR; beş yıl için toplam 1.800 SAR). BAE hukuku seçilseydi bile KDV, tahliye usulü ve taşınmaz üzerindeki hakların tescili yine Suudi hukukuna tabi olacak, yabancı hukukun hakem heyeti önünde ispatı ise çeviri ve bilirkişi masrafı doğuracaktı.
Yaygın Hatalar
- ✗Uluslararası bir şablondaki yabancı hakim hukuk maddesini Suudi taşınmazı kira sözleşmesine kopyalamak — mülkiyet, tescil ve tahliyeyi emredici Suudi kurallarının dışına çıkarmaz.
- ✗Hakim hukuku yetkiyle karıştırmak — ilki maddi kuralları, ikincisi uyuşmazlığa hangi merciin bakacağını belirler.
- ✗Medeni İşlemler Kanunu’nu göz ardı etmek — Aralık 2023’ten beri sözleşmelerin genel başvuru kaynağıdır; yalnızca önceki içtihada dayanmak yanıltabilir.
- ✗İspat maliyetini hesaba katmadan yabancı hukuk seçmek — taraflar tercüme edilmiş metinleri ve bilirkişi görüşlerini sunmak zorundadır.
- ✗Zamanaşımını kısaltmak gibi emredici kurallara aykırı şartlar kararlaştırmak — seçilen hukuk ne olursa olsun hüküm doğurmaz.
Uluslararası Farklılıklar
Çoğu ülkede taşınmaz üzerindeki ayni haklar, sözleşmede hangi hukuk seçilmiş olursa olsun taşınmazın bulunduğu yer hukukuna tabidir. AB’de Roma I Tüzüğü sözleşmelerde hukuk seçimini düzenler ve seçim yoksa taşınmaz kiralarını taşınmazın bulunduğu ülkenin hukukuna bağlar. Türkiye’de kanunlar ihtilafı 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun ile düzenlenir. Körfez ülkeleri genel olarak taşınmaz meselelerinde bulunduğu yer hukukunu uygular. Suudi Medeni İşlemler Kanunu ise 2023’ten beri Suudi hukukunun seçilmesini daha açık ve öngörülebilir kılan kodifiye kurallar sunar.
