Zamanaşımı
Eş Anlamlılar: Zamanaşımı Süresi، Dava Zamanaşımı، Alacak Zamanaşımı
Son güncelleme: 2026-09-25
Kısa Tanım
Zamanaşımı (Suudi terminolojisiyle ‘zaman geçmesi nedeniyle davanın dinlenmemesi’), dolduktan sonra borçlu hakkı inkâr edip süreyi ileri sürdüğünde mahkemenin artık o hakka ilişkin davayı dinlemediği yasal süredir.
Genel Bakış
Yasal Dayanak
29/11/1444 H. tarihli M/191 sayılı Kraliyet Kararnamesiyle çıkarılan Medeni İşlemler Kanunu: zaman geçmesi nedeniyle davanın dinlenmemesine ilişkin 295–306. maddeler, haksız fiil tazminatına ilişkin 143. madde ve sürelerin Hicri takvimle hesaplanmasına ilişkin 2. madde. Kararnamenin (5). bendi, Kanunu yürürlükten önceki olaylara da uygular; ancak yürürlükten önce işlemeye başlamış zamanaşımı süreleri bu kuralın dışındadır. Ticaret mahkemelerinin görev alanındaki davalarda Ticaret Mahkemeleri Kanunu’nun 24. maddesi, özel hüküm yoksa beş yıllık süre öngörür.
Pratik Örnek
Khalid, Cidde’deki bir daireyi yıllık 36.000 SAR’a, 18.000 SAR’lık iki altı aylık taksitle kiraya vermiştir. Kiracı, 1/7/1445 H. (13 Ocak 2024) vadeli taksiti ödemez. Borç Medeni İşlemler Kanunu yürürlüğe girdikten sonra muaccel olduğundan, vadeden itibaren beş Hicri yıllık süre işler ve 1/7/1450 H.’de dolar. 10/3/1447 H.’de kiracı borcu kabul eden ve mühlet isteyen belgelenmiş bir mesaj gönderir; bu ikrar süreyi keser ve ikrar tarihinden itibaren yeni bir beş Hicri yıllık süre başlar. Khalid dosyayı ikrar veya dava olmadan süre dolana kadar bekletseydi ve kiracı borcu inkâr edip zamanaşımını ileri sürseydi, hak varlığını korusa bile 18.000 SAR’lık dava dinlenmezdi.
Yaygın Hatalar
- ✗Süre dolunca hakkın tamamen kaybolduğunu sanmak — Kanun yalnızca inkâr eden borçluya karşı davanın dinlenmesini engeller; borçlu ikrar ederse hak devam eder.
- ✗Süreyi Miladi yılla hesaplamak — Medeni İşlemler Kanunu’ndaki süreler Hicri yılla işler; beş yıl yaklaşık 54 gün önce dolar.
- ✗Süreyi her taksitin vadesi yerine sözleşmenin imza tarihinden başlatmak — her kira ödemesinin ayrı süresi vardır.
- ✗Zamanaşımını uzatan veya kısaltan bir sözleşme maddesi koymak — bu tür anlaşmalar 305. madde ile yasaktır.
- ✗Yeni süreleri tüm eski alacaklara uygulamak — Kanun Aralık 2023’te yürürlüğe girmeden önce işlemeye başlamış süreler kapsam dışıdır.
Uluslararası Farklılıklar
Birçok hukuk sistemi benzer bir yapıya sahiptir: uzun bir genel süre ve kira gibi dönemsel haklar için daha kısa bir süre. Mısır’da genel süre on beş yıl olup bina kirası beş yılda zamanaşımına uğrar (Medeni Kanun md. 374–375); Türkiye’de genel süre on yıl, kira alacakları için beş yıldır (Borçlar Kanunu md. 146–147). Suudi yaklaşımı iki açıdan ayrışır: zaman geçmesi hakkı sona erdirmez, yalnızca inkâr eden borçluya karşı davanın dinlenmesini engeller; ayrıca süreler Hicri yılla hesaplanır. Common law ülkelerinde süreler dava türüne göre değişen özel zamanaşımı kanunlarıyla belirlenir.
